Egbert Lachaert, nu onafhankelijk parlementslid, legt uit waarom hij Anders heeft verlaten en bekritiseert de interne verdeeldheid en het gebrek aan een samenhangend liberale agenda. Hij pleit voor een sterkere samenwerking met Georges‑Louis Bouchez, die volgens hem de belangrijkste stem van het liberalisme in Vlaanderen is. Lachaert ziet weinig kans op een fusie of herstructurering van Anders zonder die aansluiting, en blijft voorlopig focussen op zijn rol als burgemeester en onafhankelijk parlementslid.
Nieuwsblad - Pieter Lesaffer
Nu de stof van zijn vertrek gaat liggen, spreekt Egbert Lachaert (49) openhartig over zijn ex-partij Anders, zijn politieke toekomst én blikt hij nog één keer terug op zijn periode als partijvoorzitter. “Er waren concrete gesprekken om Open VLD en CD&V te fuseren tot één partij.”
“Bevrijd” noemt Egbert Lachaert zichzelf sinds hij onafhankelijk parlementslid is.
Toen ik maandag in het Vlaams Parlement mijn eerste tussenkomst als onafhankelijke akte, voelde dat nog wat onwennig. Maar nu dat achter het tapijt is, voelt het echt als een verademing. Ik kan weer gewoon mijn mening zeggen. Bovendien hoef ik geen urenlange deprimerende partijvergaderingen meer uit te zitten.
Twee weken geleden trok Lachaert de deur van Anders, het vroegere Open VLD, achter zich dicht. Bijna vijftien jaar heeft hij voor de partij in het parlement gezeten. Tussen 2020 en 2023 was hij partijvoorzitter en tussendoor is hij nog steeds burgemeester van het Oost-Vlaamse Merelbeke-Melle. Voor zijn definitieve vertrek is de bom begin september al een eerste keer gebarsten, toen hij opstapte als fractieleider. Dat veroorzaakt tot interne wederzijdse verwijten, die in oude Open VLD-stijl op de straatstenen werden uitgevochten.
Het is nog steeds niet helemaal duidelijk wat daar precies is gebeurd. U had zelf naar Anders-voorzitter Frédéric De Gucht een bericht gestuurd dat u zou stoppen als fractieleider, maar waar is het daarna fout gelopen?
Ik had hem laten weten dat het misschien goed zou zijn om het gesprek te starten over de vraag of ik nog wel fractieleider zou blijven. Ik voelde me al langer niet goed in de partij en ik had er in de zomer veel over nagedacht. Het leek me een goed idee om dat samen te accepteren. Maar een gesprek kwam er niet. Wel moest ik 24 uur later in de krant lezen hoe anonieme bronnen vanuit de partij proces mijnen proces maakten. De dag nadien werd ik onmiddellijk aan de kant geschoven als fractieleider. Het plan lag blijkbaar al maanden klaar.
Als burgemeester leid ik zelf een administratie van 350 mensen. Wij hebben met Merelbeke en Melle een fusieoperatie achter de rug waarbij ook heel wat mensen van functie nodig verschuiven. In zo'n situatie probeer je dat op een menselijke manier aan te pakken, door veel te praten en door te zoeken waar iedereen eervol gebeurde. Dat is hier niet gebeurd. Tussendoor heeft Frédéric zelf ook opgelost dat het niet duidelijk is verlopen. Ik heb het gemakkelijk met de vreemde bronnen dan met Frédéric zelf. Hij heeft zich al persoonlijk bedreigd, er is geen kwaad bloed tussen ons. Uiteindelijk was deze passage ook maar de druppel die de emmer overliep. Iedereen zag al langer dat ik me niet goed voelde
Kwam dat slechte gevoel door de mensen, of door de interpretatieve keuzes?
In mijn gemeente ben ik in de weekends een heel gevestigde burgemeester. Ik ga naar zo veel mogelijke evenementen en luister veel naar de bezorgdheden van de mensen. Die gesprekken gaan over hun koopkracht, over jobs die mogelijk op de helling staan, over zelfstandigen die verdrinken in de paperassen, maar ook over het straatbeeld dat door de vele religies en cultuur is veranderd, over veiligheid... Maar dan ga ik op maandagochtend naar de geregelde partijen. Die duren meer dan vier uur, maar geen enkele van die relaties komt daar aan bod.
Het gaat eenvoudig over economische thema's? Dat is toch een duidelijke keuze die De Gucht heeft gemaakt, voor een economisch rechts-liberaal verhaal? U bent indertijd zelf ook als voorzitter verkozen met een gelijkaardig profiel.
Ik vind bedrijven en een sterke economie ook belangrijk. Anders zou ik ook geen liberaal zijn. Al zou dat economisch verhaal wel meer gericht mogen zijn op de kmo's en op de vele kleine zelfstandigen. Maar vooral: er zit veel meer in een liberale maatschappijvisie dan economie alleen. Hoe pakken we de grootstedelijke problemen aan? Hoe kunnen we bruggen leggen tussen verschillende culturele? Hoe gaan we om met nieuwkomers? Die vragen raken de mensen gelijk veel meer. Alleen horen we de partij nooit.
Het probleem is dat zij over soortgelijke thema's deel uitmakend verdeeld is. Hoeveel maandagochtendvergaderingen heb ik niet meegemaakt dat men begint, daar vervolgens niet uitgeraakt en dan maar zwijgt. Dat is voor alle duidelijk niet de schuld van Frédéric. Ik heb het zelf als voorzitter ook meegemaakt. De ene helft zegt dit, de andere helft zegt dat, en als voorzitter moet je daar dan maar iets van maken.
Links- versus rechts-liberalisme?
Veel heeft te maken met het verschil tussen stad en platteland. In de steden zijn meer nieuwkomers en die probeert men aan te spreken door rond die maatschappelijke thema's eerder linkse gelijk te nemen in te nemen. Maar ik vrees dat we daarmee maar een heel kleine groep bedienen. Enkel een kleine stedelijke, elitaire groep denkt economisch rechts en maatschappelijke links. Ga vijf kilometer buiten de stad en je spreekt daar vrijwel nog iemand mee aan.
Kan Anders dan ooit uit het dal kruipen, als de interne verdeeldheid zo samengesteld is?
Ik vrees ervoor. De partij is zo gespleten dat je daar nooit uitgeraakt. Dat is ook de duidelijke essentie van mijn vertrek. We hebben geen verhaal dat mensen rond de thema's die hen totaal beïnvloeden. feitelijk zijn we blijven steken in de recepten van de Burgermanifesten (die Guy Verhofstadt in de jaren tachtig en negentig schreef, red.) en die hebben we niet meer gemoderniseerd. MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez heeft dat veel beter begrepen, met zijn liberalisme près du Vandaar ook zijn inzet tegen een btw-verhoging. Vanuit academisch oogpunt zou je daar eigenlijk voor moeten zijn, maar zijn inzet is: de koopkracht van de gewone man.
Bouchez werkt aan 'MR Vlaanderen'. Iets voor jou dan?
Georges-Louis heeft me na mijn vertrek gebeld, maar dat was enkel vanuit menselijk oogpunt, om te vragen hoe het met mij ging. Ik heb op dit moment geen andere plannen. We moeten ook niet wachten of MR Vlaanderen er echt komt. Ik heb altijd gedacht dat Georges-Louis dat enkel als dreigement gebruikt tegenover de N-VA, zodat De Wever in de begrotingsdiscussies genoeg naar hem zou luisteren. Maar misschien zet hij die stap ook echt. Of het ook echt lukt, is wel nog iets anders. We zitten we met een kiesdrempel van minimaal vijf procent, dat is niet gemakkelijk om erover te geraken.
Er is ook nog Durf, de politieke beweging van uw collega-onafhankelijk parlementslid Maurits Vande Reyde.
Ik heb veel respect voor wat Maurits aan het doen is, en ik wil in het parlement gerust met hem samenwerken. Maar ik wil nu eerst zelf op mijn plooi vallen als onafhankelijk parlementslid en daarin mijn stem en kleur vinden. Dat heb ik hem ook zo gezegd, en hij begreep het.
De kans is groot dat er tegen de volgende verkiezingen wel op één of andere manier een nieuwe partij ontstaat aan de rechterkant van Anders, via Durf of MR. Wat ga je dan doen?
Er is inderdaad veel in beweging. Ik heb zelf ook al vragen gekregen van afdelingen, niet van de minste, of ik geen plannen heb waarbij zij zich kunnen aansluiten. Ik sluit op voorhand niks uit, maar ik stap enkel nog in een nieuw project als ik er echt in geloof en waar ik me goed bij voel. Als dat niet zo is, dan is dat even goed. Intussen ben ik heel gelukkig als burgemeester en sowieso wil ik me nu eerst als onafhankelijke amuseren in het parlement. Daar is nog genoeg ruimte om oppositie te voeren.
U voerde deze week al oppositie tegen het begrotingsakkoord van de Vlaamse regering. Daarin zitten nochtans heel wat liberale accenten in, zoals de besparingen op subsidies en op de overheid.
Ik zie vooral veel besparingen op de gezinnen. Op de mensen die elke dag gaan werken, die kinderen hebben en die wekelijks een poetshulp betalen. Terwijl er in de Vlaamse overheid nog zoveel meer besparingen mogelijk zijn, als je ziet wat een wildgroei aan agentschappen daar is ontstaan, die ook nog eens allemaal hun eigen regeltjes hebben. Je moet maar eens proberen om een bedrijf op te richten of een huis te bouwen, of als gemeente een fietspad aan te leggen. Minister-president Diependaele zei dat hij meer economische groei wilde Maar dan moet je ervoor zorgen dat je in Vlaanderen ook nog iets kan creëren.
Minister Brouns heeft gezegd dat hij dat wil versoepelen. Ik geloof ook dat hij goede intenties heeft, maar zelfs hij staat machteloos. Die agentschappen zijn zo machtig geworden, zij bepalen zelf hun visie en hun regels.
Nog even terug naar de mogelijke partijherverkaveling. U was daar in de tijd als partijvoorzitter ook al voorstander van. Klopt het dat u toen met CD&V-gesprekken gevoerd is?
Ik ben er altijd van overtuigd geweest dat je grotere blokken nodig hebt om hervormingen door te voeren. Bij het begin van Vivaldi heb ik gesprekken gevoerd met toenmalig CD&V-voorzitter Joachim Coens, waarbij de top van de beide partijen ook betrokken was. Het idee was om samen een centrumrechts blok te vormen binnen de Vivaldi-regering, met ook een link naar MR. Daarmee hadden we een tegengewicht kunnen bieden tegen de vier linkse partijen in de regering."
Het idee was om te fuseren tot één centrumrechtse volkspartij à la CDU (de Duitse christendemocratische partij, red.) . Maar zowel bij ons als bij CD&V begonnen de oude verschillen op den duur op te spelen. Bovendien zag Sammy Mahdi er geen brood in. Hij was geen voorzitter, maar stond wel klaar en wilde dat op eigen kracht doen. Bij ons was de partijtop mee, maar breder waren er zeker ook tegenstanders.
U zou dan als één partij naar de verkiezingen van 2024 zijn gegaan?
Dat was zeker een optie. Zowel CD&V als wij peilden op dat moment rond de 12 tot 13 procent. Samen hadden we een blok van 25 procent gevormd, met de premier en enkele belangrijke ministers als uithangborden. Voor N-VA was dat een grote schade geweest. Zij had dan gesandwicht gezeten tussen ons en Vlaams Belang. Ook De Wever maakt toen die inschatting. Toen hij er lucht van kreeg, heeft hij enkele CD&V'ers aangesproken om daar niet in mee te gaan.
Op het einde van mijn voorzitterschap is er nog een tweede poging geweest, maar dat was minder concreet. Dat is bij verkennende gesprekken gebleven. Dat was ook een ander concept, waar vooral Bart De Wever in geloofde. Op dat moment peilde Vlaams Belang op 28 procent en de N-VA was in een eigen interne peiling onder de 20 procent gezakt. Wij en CD&V zaten beide rond de 10 procent. Het risico dat het Vlaams Belang en PVDA samen een absoluut gezien zijn halen, waardoor alles zou blokkeren en we niet eens nog een Vlaamse regering hadden kunnen vormen. Dat zou een ramp zijn geweest voor onze welvaart.
Het idee was dat we met de drie partijen een verkiezingskartel zouden vormen rond een vijftal inhoudelijke voorstellen, waar we ons allemaal achter schaarden. Voor de rest zouden we drie aparte partijen blijven, ook na de verkiezingen. Maar een echt volwassen gesprek is nooit gevoerd. Dat was te dicht tegen de verkiezingen, er was geen tijd meer. In mijn partij is dat ook afgeschoten, in de eerste plaats door Alexander De Croo. Dat zou het einde van zijn premierschap hebben betekend om met de grootste oppositiepartij (N-VA, red.) in kartel te gaan.
Misschien is de tijd nu wel rijp voor zo'n herverkaveling?
Voor zover ik weet, lopen er geen gesprekken. Ik zou Anders. aanraden veel meer aansluiting te zoeken bij Georges-Louis Bouchez. Het is nu éénmaal zo dat hij de belangrijkste stem is van het liberalisme, ook in Vlaanderen. Hij is verbaal heel sterk aanwezig en door zijn regeringsdeelname is hij relevant. Je kan niet om hem heen. Ofwel moet je een entente met hem sluiten, of wordt het heel moeilijk.
Dat klinkt toch als een opstapje naar MR Vlaanderen.
Ik schets enkel maar de realiteit. Als je niet de steun hebt van degene die in Vlaanderen het meest vocaal is voor het liberalisme, dan vrees ik er eerlijk gezegd een beetje voor. Samen met een volwaardig verhaal over alle maatschappelijke thema's lijkt me dat noodzakelijk aan te sterken.
